According to Alexa ratings (Alexa Internet, Inc. An Amazon.com Company) Deyerler.org, a religious (subsequently tendencious) website is in 20-th place, RFE/RL’s Azerbaijani service website, whose professional code requires an objective, impartial news coverage is on 41-st in the target region.  In Iran and some Central Asian states, RFE/RL’s language websites’ rating is even worse.

Unfortunately, it was my, let us say, “prediction”, that pro-Iranian, religious news media in Azerbaijan will rise and many media managers, who promote Western journalism standards underestimate this factor. I don’t like predictions.  My notes were based not on analysis, but the fact that I witnessed a lot of short-comings in representing Western journalism in Azerbaijan.

Actually, I was separated from the radio, where I worked for 12 years, due to my opinion (at discussion stage, before any decision!) I told that a show-off, based on a quantitative results will kill our organization. The part of this show off was winning  24 hour FM from Azeribaijan. In my opinion, many changes served interests of some middle level managers, rather than interests of journalism and our organization.

At the time RFE/RL  owned an one-hour MW in Azerbaijan and changed it for 24 hour FM lease. After a year the government closed down FM, which it lawfully owns. But fiasco’s author Abbas Djavadi and his supporters were promoted (immediately after winning athe FM) for this deal and they started to shape all of the organization’s broadcasting to Iran, Iraq, Azerbaijan and Central Asia.

I witnessed how Mr.Djavadi introduced a censorship to get deal with the Azerbaijani government. I understand that an organization should trust its manager. But I couldn’t understand, why there is no double check.

I would not say that RFE/RL managers are stupid. This organization’s managers’ view on news media, especially M.J Bears (R.I.P.), K.Girnius, and J.Trimble helped me to deeply understand the principles of western news media.

RFE/RL is important as surrogate broadcasting for countries where there is no independent news media.  Then why can ordinary Iranian mullahs beat it on the news media market?

The organization’s problems date back to cold war times. Actually it was not a news organization.  You could hardly find professional editors among it’s language service management. Most of them were recruited probably for political reasons. And they did a great job. But this was not a journalist’s job. After the cold war any attempt to reorganize it and create a news organization only served the interests of a handful of middle managers, despite their occasional losses. Then broadcasting director J.Trimble was close to solve this heavy heritage problem, but unexpectedly president T.Dine assigned him another duty. His successor Mrs.DuBach actively started changes, which even worsened the problem. And for last 4 years the status quo remained almost unchanged and strengthened.

Where is the hidden secret? How is seemingly calm, reliable, and obedient middle level manager manipulating everyone? 

There are probably many secrets that I don’t know. But I know one of them: the stability threat game.

Yes, I agree, any organization needs stability and security to be functional. For this reason you must give managers authority and power.  But if the manager engaged in internal political games, misuses this power, provokes potential professionals, then presents them as a threat to organization and replaces them with relatives, amateurs, or just bilinguals, without any profession, there is no way to prevent it. Abbas Djavadi and his cousin Abbasali Djavadi (who retired from VOA a few years ago) did the same. They tried to fill US surrogate broadcasting organizations with amateur journalists, some of them without any University degrees, including a language service director at RFE/RL.

The result: Yes you have a safe, stable organization, promoting free media, pluralism… But what if such an organization can’t compete with totalitarian-minded mullahs on journalism field?

Another secret: In rare cases promotions were made on base of a real performance result. Despite the fact that program reviews are being held by independent entities, some low and middle level managers easily manipulated the result. I had a lot of proof, but I’m not going to get into details.

May be the key secret is that the RFE/RL never headed by a manager, coming from a private sector, where you simply can’t work  without a result.

The secrets which I don’t know

Sometimes I participated in RFE/RL’s extended editorial meetings.

A service director, now associate broadcast director A.Djavadi said that we should air any news only after two other reliable news media reports on the topic. I thought he would immediately be disqualified for such attitude toward news reporting. No.  Just applause. Great positive attitude toward work.

At the extended editorial meeting Djavadi said that before our news program was 2X10-minute long. Now with the same staff (6 people) we prepare 3X30-minute live news. In the near future we will increase it to 4X60 minutes.  It seemed that disqualification is imminent.  But Mrs. DuBach took him seriously and ordered other services to take an example.

I just remembered an anecdotic situation

When I was studying at the journalism department of BSU during the late 80s, a fellow student, who just returned from Moscow, proposed to prepare a reform plan for our wall newspaper. He said that The Moscow State University’s students are preparing 5 meter long wall newspapers. Let us make at least 3 meter long wall newspapers in Baku . For a long time we laughed at him. But I never imagined that after 20 years, in the center of Europe, an US organization would take such proposals seriously.

Mr.Djavadi even went further and proposed to cut permanent staff by 50 percent, hire cheap labor force and stay 24 hours on air. And imagine if RFE/RL managers took it seriously. Now some of RFE/RL’s language websites resemble 100 meter long, 500 meter long , 1 km-long news lists… No focus, no stress, no headline  and no editorial talent…

A recent study in Azerbaijan, a country which established the first Western type parliament in Muslim orient back in 1918, discovered that more than half of young people prefer establishing the Sharia, Islamic law.

Azadlyq, a popular opposition newspaper, immediately attacked the study,  accusing its organizers in collaboration  with the authoritarian government, without providing any visible proof.

The study was conducted by Baku-based independent Adam Center for Public Opinion Research, supported by the National Endowment for Democracy, a Washington D.C-based non-profit organization and FAR CENTRE, local reputable think-tank, carrying out the economic and political research on transition to democracy.

According to the study released in June, but conducted in 2009 among respondents between18-30, 53 percent of them prefers establishing the Sharia law in country.

In other news, last month a few more Azerbaijani banks, some with Iranian shareholders, announced that their services will be based on Sharia, following Kovser Bank’s earnings report, which claims that introducing the Sharia rules years ago doubled the income. Saudis are minority shareholders at the bank.

The fact is that Azerbaijan is a secular state under Constitution article 18 and 48. The development was almost unnoticed by mainstream media. I couldn’t find any media that gave in-depth coverage of this trend for many years.

The Baku-based APA news agency  was quoting the International Bank of Azerbaijan’s chairman Jahangir Hajiyev as saying “our main aim is to bring the Islamic banking in Azerbaijan” without mentioning the Sharia.

(Avoiding confusion: Islam is a religion and tradition, Sharia is an Islamic law system, considered as superior to any constitution.)

The story was apparently confirmed by the National Bank Chairman Elman Rustamov at the Baku conference Entitled “Islamic Finance: Towards Global Resilience and Inclusiveness”.

Why did the media attack the first news on opinion poll and didn’t notice another one on deliberate introduction of Sharia laws?

The answer is simple. There is no Western-type media that discovers and displays new trends in society, regardless of whether the news is pleasant or not.

In this case, the opposition media probably don’t want to recognize that another, more powerful force is emerging within the society. The government media tend to say that “the situation is under control”.

The situation has been evident for many years. Emissaries from the Middle East have been preparing Azerbaijani people for Sharia rules for almost two decades. But the media left this trend without in-depth coverage.

Facebook and some internet forums are exceptions, where the problem is recognized and challenged by individuals. Local volunteers created a Facebook groups like “No to Iranian Shiism, Saudi Vahabism and Turkish Nurcu Movement” to challenge introducing the Sharia.

By definition, the trend should be noticed by surrogate broadcasting like BBC or RFE/RL, if the local media unable to implement its main task. This is theoretical. Practice seems different.

BBC Azerbaijani service has a limited profile in country’s news space. Limited air time, limited workforce, limited theme choice…

The relatively popular RFE/RL’s Azerbaijani broadcasting, where I worked for 12 years, has very good professional code, good reporters and excellent logistics. But at the same time, it has two known problems. 1. The service’s editorial policy is lagging behind local news sources. 2. The service’s program evaluation needs to be improved to detect or prevent collaboration of middle level managers with local political or financial elite (If it is possible it will happen).

There is probably another factor as to why this trend remains unnoticed by local media. The core employees and managers of mainstream media and the main opposition forces were students of the late 80’s, a time when it was hard to find anyone young, who would imagine or wish to live under the Sharia law. Recently I read two complains on Facebook. One of the users says she was unaware that there are so many people against Sharia. Another guy complained that he was surprised at how many people support the Sharia. Both of them seem right: she is 18, he is 45.

Religious Nurcu movement from Turkey, Vahhabits from Saudi Arabia and Iranian Shiite institutions successfully penetrated to country’s education system. Now, according to the 2009 Gallup survey in Azerbaijan, youth between 14 and 25 is a segment, who believe (68%) in religious institutions more than any other age group.

It is hard to define the main political trends in a country located on the key geographical area in terms of energy security and expansion of democracy, just by reading the newspaper, watching TV or listening to radio news. There is almost no media outlet in Azerbaijani language fully accepting western journalism standards. Many media outlets are monopolized by ruling elite and engaged in propaganda, others associated with the marginalized opposition. The third group, registered as an independent news media, is noticeably politicized. US surrogate broadcasting some times employs active,  very clever and  politicized managing editors. When his or her frauds (politicized editor in journalism organization= fraudulent) are being displayed after many years, managers at RFE/RL choose a week and easily manipulated personality. Both choices are wrong. In either case, the journalism standards are being compromised. In result,  listeners don’t get a real picture, what happens in country.

In this background the Western journalism trend is very weak and Islamic media becomes more powerful than independent one in a country, located on a strategic position between Russia and Iran. Azerbaijan Islam News – Deyerler website, ruled by Iranian trained religious leader Ilgar Ibrahimoglu and Islam-Azeri website, associated with activists, educated in Muslim countries have almost the same Alexa traffic rank as RFE/RL’s Azerbaijani website.

But it is not all the story. The religious Nurcu movement controls the Xazar TV which broadcast directly from Baku, Azerbaijani Public TV (ITV) airs so-called documentaries, narrated by famous Turkish anti-Darvinist Adnan Oktar, other local TV – Space airs an Iranian made serial, called “Hazrat Yusuf” … And the news media doesn’t discuss it.

1989. Daşnakların həyasızlığı şiddətlənməkdədi. Azərbaycandilli media susur.  Problemləri işıqlandırmağa çalışan yeganə “Molodyoj Azerbaydjana” qəzetinin redaktoru işdən çıxarılıb.

Nəcəf Nəcəfov Tərcümə Mərkəzində Aydın Məmmədovun kabinetində iclas çağırır.  Gələcəkdə Azadlıq qəzetində görmək istədiyi kollektivin 20-yə yaxın üzvünü bir-biri ilə tanış edir. Qəzetin nizamnaməsini və texniki xarakterli başqa bir sənədi müzakirəyə çıxarır.  Orda həmin sənədlərə təkliflərimizi veririk. Məncə, Səfər Alışarlıdan başqa hamı yekun layihəyə səs verir.

1989, dekabr – 1990 yanvar. Qəzetin ilk 4 nömrəsinin çıxmasında iştirak edirəm. Daim redaksiyada oturan, deyəsən yalnız Bahar Türkel idi – makinaçı. Bir də ola bilsin, Elçin Məmmədov – yaxşı yadıma gəlmir. Kömək eləyən də nə qədər desən: Arif  ƏIiyev, Vaqif Səmədoğlu, Ədalət Tahirzadə, Rauf Mirqədirov… Bir illik fasilədən sonra 1991-in yazından 93-ün yazına qədər yenə Azadlıqda çalışdım. Nədənsə o 4 nömrənin yeri mətbuat tarixində tam başqadı.

“Azadlığ”ın Ilk nömrəsinın çıxdığı şərait. Daşnakların həyasız çıxışları həm Yerevan mətbuatını, həm Moskva tribunlarını başına götürüb. Azərbaycanı təmsil eləyən deputatlar Moskvada qurultaya gedib susur. Yerli mətbuat susur. Amma xalq susmur. Yüz minlərlə adam tətil edir, nümayişlər, mitinqlər keçirir. Bir vaxtlar prosesləri işıqlandıran yeganə qəzet – “Molodyoj Azerbaydjana” indi danışan pişik – Məsi haqqında sensasiyalı materiallarla baş qatmaqdadı.

Və axır ki, gözlədiyimiz gün yaxınlaşır. Moskvanın nökərlərinin nəzarətindən qıraqda bir qəzet çıxacaq. İlk nömrə üçün bir neçə həftə beynimdə gəzdirdiyim karikaturanın sözlərini bişirirəm. Qardaşım Gündüz karikaturanın üstündə işləyir. Hər sözü on-on beş dəfə ölçüb-biçəndən sonra Nəcəf Nəcəfovun yanına gətirirəm. Nəcəf bəy fikrini söyləməyə macal tapmamış qəzetin işinə kömək üçün onun yanında olan filoloq alim  bizə yaxınlaşır. Hə material gətiribsiniz. Gətir redaktə eləyək, bəs bizim işimizin adı nədi. Başı texniki problmlərin həllinə qarışan Nəcəf bəy tez razılaşır. Hə aparın baxın. Filoloq hələ oxumadığı cümləni düzəltmək üçün qələmini hazırlamaqda olsun, mən karikaturanın məzmununu danışım.

Şəkil:

Qoyun, balıq və tutuquşu skamyada əyləşiblər. Yaxalarında deputat nişanı. Qarşılarında pişik.

Dialoq:

– Pişik qardaş, səni nə əcəb deputat təyin eləməyiblər?

- Mənim nə Tutu xala kimi ötməyim var, nə Əbrəş qardaş kimi təmkinim, nə də – Sazan bacı kimi susmağım.

-Pikişlənməyin ki var.

-Düzdür var, amma bizim tayfadan Məsi adlı birisi danışmağa başladı. Bizimki o gedən getdi.

Cəmi 4 cümlə. Bu dörd cümlənin redaktəsi bəlkə 40 dəqiqə çəkdi. Gərgin diskussiyadan sonra cümlələri xilas eləyə bildim. Sözbəsöz. Əbrəş və Sazan sözlərinin xilası xeyli gərgin keçdi. Amma filoloqumuz “pişiklənmək” sözünə ilişdi və Azərbaycan dilində belə bir sözün olmamasında israr elədi. Nəcəf bəy də rus təhsilli olduğundan əminliklə bir qərara gələ bilmir. Bir tərəfdə 4-cü kurs tələbəsinin inadı, bir tərədə filoloq alim rəyi… Əlacım kəsilib yaxınlıqdakı adamları köməyə çağırıram.Heç kəs belə bir sözü xatırlaya bilmir. Uduzmaq üzrəyəm. Sanksiyaya keçirəm. “Bu pişiklənmək sözü olmasa karikaturanın mənası olmaz.” Karikaturanı götürüb getmək üzrəyəm. Arif Əliyev köməyimə çatır (O, ali təhsilini Moskva Dövlət Universitetində almışdı.) Mətnin normal olduğunu deyir. Karikatura ilk nömrəyə yol tapır. Növbəti karikatura sözsüzdü. Asılqandan pencək asılıb. Yaxalıqda deputat nişanı. Sağ qol göydə.

20 yanvarda çıxacaq nomrəni də, onun karikaturasını da heç kəs görmədi: Qorbaçov tar çalır, Vəzirov kamança, ermənilərin katalikosu ll Vazgen Qarabağ şikəstəsi oxuyur. Sovet qoşunları redaksiyanı dağıtdı. Qəzet bağlandı.

Və bir də 1991-dən 1993-ün yazına qədər  Azadlıq qəzetində ardıcıl çalışdım. O vaxt qəzet formal olaraq AXC-nin orqanı olsa da redaktə isyasətində müstəqil idi.

Amma bütün bu müstəqilliyə baxmayaraq ilk nömrədən hiss elədim ki, rus təhsili olanlarda redaktənin uzaqbaşı bir böyük problemi – siyasiləş(dir)mə ola bilər (Bu sözlər Arif bəyə aid deyil, rusdilli mediadan məndə yaranan təəssüratdır). Amma Azərbaycan təhsili olanlarda redaktənin  iki böyük problemi var.  Dil və siyasiləşmə. Bu problemlər ötəri olmadı. Üstündən 20 il keçməsinə baxmayaraq azad dil və siyasiləşməmiş redaktə mərhələsinə çatmamışıq. (Siyasətdən yazmaq, siyasi karikatura çəkməklə siyasiləşdirmə anlayışını yəqin qarışdırmayacağıq).

Bu şəkli Güllü Cahangirdən oğurlamışam

Neçə ildi…

“Ay nə Elçinin yeriydi…” “Elçin burda olaydı…” Son 14 ildə dost-tanış bu sözü dəfələrlə məndən eşidib.  Birisi rola girəndə, birisi səmimilik iddisında olub münasibətlərə siyasət qatanda, birisi  gördüyünü görməməzliyə vuranda, birisi quyruq bulayanda və ya ağciyərlik eləyəndə deyirəm ay nə Elçinin yeriydi bunların dərsini verəydi.  Düzdü, mən də aşkarlıq tərəfdarıyam, amma bu məsələdə Elçin qədər dərinə getmək ağlıma belə gəlməz və bu, içi mən qarışıq hər adamın işi deyil. Bu özəlliyinə görə olsa-olsa Okan Bayülgəni Elçinlə müqayisə eləmək olar. Və 1998-ci ildə Okan Bayülgənin verilişlərinə ilk dəfə baxdığım vaxtlardan indiyəcən beynimdə dolaşırdı ki, başım açılanda Elçin haqqında yazacam. Göstərəcəm ki, bizim  cəmiyyətdə də papaq altında oğullar var.

***

Mərkəzi qərargahı Parisdə olan yepyekə bir təşkilat var. Sərhədsiz jurnalistlər. Nə qədər də üzvü. Amma az-çox bələd olduğum bu dünyada cəmi iki sərhədsiz jurnalist tanıyıram. Elçin Səlcuq və Okan Bayülgən.

Okan Bayülgənin Türkiyə cəmiyyəti üçün gördüyü işi Azərbaycan cəmiyyəti üçün  yalnız Elçin Səlcuq görə bilərdi.  Efirdə “ipləmə” kimi görsənən Okan dəli yığıncağına bənzəyən “Zaqa” verilişi ilə nə iş görürdü? İndi “Disko Kralı” verilişi ilə nə iş görür? (Okan Bayülgənin verilişləri efirə gecəyarısı getdiyi üçün Bakıda onun izlənmə ehtimalı çox azdı. Praqada 3 saat fərqi köməyimə gəlir və çalışıb bu verilişləri qaçırmıram.) Fikrimcə,  Okan cəmiyyəti sağaltmaqla məşğuldu. Məşhurların qeyri-səmimi piar fəndlərini açıb gəstərə-göstərə, adamların başını qatmaq üçün  və sadəcə para üçün veriliş hazırlayanları biabır edə-edə, cildə girənlərin sözünü ağzında qoya-qoya, müsahibləri ilə dalaşmaq həddinə çatıb dostlaşa-dostlaşa…

Elçini Okanla müqayisə eləməyim onu tanımayanlara, lap elə tanıyanlara da şişirtmə kimi görsənə bilər. Amma bu, həmkarımızı itirməyimizin ağrısını ovutmaq üçün yazılan yazı deyil. On ildən çox beynimdə gəzdirdiyim fikirdi. Bəlkə bizim TV-lər də sağlam olsaydı Elçin Kefli İsgəndərsayağı ömür sürməkdənsə cəmiyyəti sağaltmaqla məşğul olardı.   Hərçənd o hansı kruqa düşsə onu sağaltmaqla məşğul idi və bu çoxlarına, bəzən də mənə şok terapiyası kimi görsənirdi. Tale beləymiş. O, cəmiyyəti sağaltmaqla yox, cəmiyyət onu öldürməklə məşğul oldu.

TV-lər monopoliyadan çıxmalıdı, görməmiş təbliğatın əsirinə çevrilməməlidi.  Bu, sadəcə  siyasi iddia kimi səslənə bilər. Amma bütün siyasi iddia daşıyıcıları bir bezin qırağıdı və onlarla işim yoxdu. Mən cəmiyyətə lazım olan bir şeydən danışıram. Cəmiyyətin öz həkimini öldürməməsi üçün lazım olandan.

Buna gücümüz çatarmı?

Türkiyə TV-lərinə baxıb kompleksə düşməyək. Ordakı istənilən verilişin daha yaxşısını hazırlamağa potensialımız var. Təkcə Okan Bayülgəni görəndə Elçin yadıma düşmür.  Əmrə Konqarın „yorumlarını“ dinləyirəm. Əvvəlcə dərinliyinə heyran oluram. Sonra isə ağlıma gəlir: “Bu, Rəhman Bədəlovun adi söhbətləridi ki!“  Haluk Şahin danışır. Sevincimdən bilmirəm neyləyim: Doktor Haluk  “gazetecilik”dən bir alim elmdən danışan kimi danışır. Nə olsun ki, mən professor deyiləm və jurnalistikadan TV8-də yox, dostlar arasında danışıram. Axı  neçə illərdi ki, jurnalistikanın bir elm  olduğunu və hər situasiya üçün riyaziyyat qədər dəqiq həll yolları göstərdiyini deyirəm.  Mənə gülsələr də.

***

Elçini son dəfə görməyim

İki il yarım qabaq mənim üçün tam yeni bir işə başlayıram. İnternet layihəsi. Bakıda soraqlaşıb yaxşı bir  mütəxəssis tapdım. Vahid.  Hər ikimizin  vaxtımız az,  danışacağımız məsələlər – çox.  Geriyə təyyarə bileti.  Görüşüb oturmağa yer axtardığımız vaxtda, təsadüfən bir qəmiş peyda olur. Elə bir qəmiş ki, görüşən kimi sağollaşmam mümkün deyil.   “Mən sizə mane olmayacam, sadəcə çoxdan görüşmürük bir nahar eləyək, siz də söhbətinizi eləyərsiniz.” Amma bu qəmişin yanında danışılası layihə də deyil.  Vahid isə çox təmiz adam olduğundan eyhamla danışanda anlamır. Vahid bilmir ki, mən nə istəyirəm, mən də deyə bilmirəm. Hər ikimiz dilxor. Nahardan sonra qəmiş çəkildi.  Arada bir saatımızı itirdik.  Cəmi yarım saatımız var. Filarmoniya bağına enirik. Söhbətə təzəcə başlayırıq ki, təsadüfən Elçin Səlcuq gəlib çıxır. 10 il görmədiyim və ən çox görmək istədiyim jurnalist.  Layihəni də unuduram,  mütəxəssisi də. Elçindən əl çəkmirəm, onunla  danışmaq istəyirəm. Bu dəfə mən qəmiş olmuşam. Axırda Elçin mənə irad tutur ki, axı səni gözləyən var.  Mat qalıram. Elçin nə qədər dəyişib. Axı o heç bir sərhəd, reqlament, formallıq gözləyən deyildi.

Və qayıdıram iş üçün çağırdığım Vahidin yanına. Qalan vaxtımızın hamısını Elçinin od parçası kimi bir reportyor olmasından danışıram. Xəbər üçün özünü  güllə yağışının altına verən Elçin Səlcuq, Elmira Əmrahqızı, Tapdıq Fərhadoğlu,  Ağası Hun, Gülbəniz Arifqızından danışıram. Məndən 10-12 yaş kiçik olan Vahiddə 80-90-cı illərdə jurnalistlərin hansı şəraitdə və ən başlıcası, hansı prinsipiallıqla  çalışmaları haqqında təsəvvür yaratmağın necə çətin olduğunu hiss eləyirəm. Onda ağlıma gəldi ki,  döyüş müxbirləri və döyüşkən müxbirlər haqqında  gələcəyə çatdırılası xeyli bilgi var. Bu bilgini mən çatdırmayım kim çatırsın? Başım açılanda bir yaxşı qələmə alacam bunları.

Və başım açılar-açılmaz xəbər çıxdı ki, Elçin artıq bu dünyada yoxdu.

***

Elçini ilk dəfə görməyim

Universitetdə bir neçə tanınmış professorun iştirakı ilə hansısa bir toplantı. Tələbələr dinləyir, professorlar danışır. Nə tədbir olduğu yadımda deyil. Hər halda dərs deyildi, ictimai müzakirə idi. Və o boyda auditoriyada cəmi bir tələbənin dinləməyə hövsələsi çatmır.  “Partiya və hökumətimizin daimi qayğısı”ndan danışan professorlara sözlə hücuma keçməyi bəs eləmirmiş kimi hələ danışa-danışa əlini uzadıb qabağa da gedir.

Bir il sonra həmin tələbə ilə bir yerdə işləyirəm. Elçin Quliyev olduğunu da orda öyrənirəm.  Nəcəf Nəcəfov Azadlıq qəzetinin informasiya şöbəsinin işini qurmağı mənə tapşıranda çoxlarının mənə yazığı gəlirdi.  O dövrdə siyasi şərh yazmaq prestij, xəbər isə qara iş sayılırdı. Köhnə reportyorluq məktəbi bəlli, yenisi yox. Elçinin, Elmiranın, Ağasının, Tapdığın   bu şöbədə olduğunu görən  nəzəriyyəçilərin mənə yazığı gəlirdi.  Biri  cəbhəçi filoloq, birinin siyasi baxışları qabarıq görsənir , birinin təhsili və praktikası uyğun gəlmir. Bu nəzəriyyəçi fikirləri. Amma praktika nə göstərdi? Tovuzda hərbi hissədə partlayış baş verir. Elmira xanım işə gəlmək əvəzinə özünü Nasosnı stansiyasına yetirir. Vertolyotla  Tovuza çatır və yanğınlar, partlayışlar səngiməmiş hadisə yerindən reportaj verir. Adamlar xəbəri ən birinci TV-dən, radiodan yox, Azadlıq qəzetindən eşidirlər.

Azərbaycan müstəqilliyini təsdiqləməlidi. Milli valyuta çap olunur. Yığışıb  götür-qoy edirik. Necə eləyək ki, manatın şəklini rəsmi qəzetlərdən tez verək. Konkret kiməsə tapşırıq vermək onu bitməz işə göndərib adını yarıtmaz qoymağa bənzəyərdi. Ona görə tapşırıq əvəzinə mükafat elan edirik: Kim milli pulun şəklini gətirsə bu ay ikiqat maaş alacaq. Elçin  bir günün içində özünü oda-közə vurub  redaksiyaya milli valyuta ilə qayıdır. Təsəvvür eləyin,  hələlik yalnız Milli Bank rəhbəri, prezident, baş nazir və onun müavinlərindən başqa heç kəsin görmədiyi milli valyutanın şəkli bir günün içində müxalifət qəzeti – Azadlıqda çıxır. Elçin ikiqat sevinir. Yeni doğulmuş oğlu Səlcuqun “Malış” pulunu ikiqat çıxarır.

İndi bütün dünyanı Xocalı dəhşətlərinin şəkilləri dolaşmaqdadı. Bu şəkillər hardandı? Ağası Hun 3 gün işə çıxmadı. Mobil telefon da yoxdu ki, harda olduğunu soruşasan. Və qəfil əlində Xocalıda çəkdiyi bir yığın şəkillə işə gəlir. Deyir ki, adamları çıxarmağa başı qarışdığından xeyli dəhşətli mənzərəni çəkə bilməyib. O vaxt AZ TV Xocalıda baş verənləri danırdı.

Ağdərə təzə döyüşdən çıxıb. Bankın rayon şöbəsi dağılıb. Hələ güllə səsləri kəsilməyib. Tapdıq Fərhadoğlunun ətrafında adamlar küçələrə dağılan pulları toplayır. Tapdıq isə ətrafında uçuşan pullara baxmayıb reportaj yazır…

Bir sözlə, nəzəriyyədən fərqli olaraq praktika onu göstərdi ki, həmin adamlar, üstəgəl sonradan komandaya qoşulan Nailə Bağırova, İlham Şaban reportyorluq məktəbinə çevrildilər. Amma  bu komandada Elçinin hamıdan fərqli bir funksiyası da vardı.

Hər şeyi aşkarlamaq. Dostluğu poza biləcək örtülü bazarlara imkan verməmək. Və nə olaydı bu aşkarlıq məsələsində ona daha geniş imkan veriləydi. Okan Bayülgən kimi aşkarlıq dərsini TV-də keçəydi.

Elçin TV-də görsənib. Deyəsən, bir dəfə. Ticarət Nazirliyinin şöbə müdiri TV-yə çıxıb palma yağını tərifləyir. Elçin sual verir: “Sən evdə palma yağı yeyirsən?” “Bəli” cavabı alanda özünü saxlaya bilməyib  “Axı yalan deyisən!” qışqırır. Səhərisi gün redaktor Nəcəf Nəcəfov Elçini bu “ədəbsizliyə” görə danlayır. İşdə müdir işçini danlayanda nə olur deyə soruşmursunuz. Çünki adi adamlar səhv eləmişəm, səhvimi başa düşdüm, bir də eləmərəm kimi sözlər deyirlər. (Axı o adi adam deyildi.) Elçin Qayıtdı ki: “A Nəcəf, düz deyirəm da bə. Ticarət naziri palma yağı yeyəndi?”

Redaksiyadakı gərginlik qəhqəhələrlə əvəz olundu.

-S

-Yox, Öküzəm.

Dünyanın bir nömrəli işgüzar kanalı saydığım CNBC televiziyası aparıcısının Amerikanın məşhur bir sərmayəçisinə verdiyi bu suala da,  aldığı cavaba da paxıllığım tutdu. Bu ölkənin mediasında çalışanlar necə xoşbəxtdirlər.  Gəlib yaxalarından tutan yoxdur ki, ayı nədi, öküz nədi… Bura ciddi yerdir. Sən filan-filan uğurlardan danış, ölkəmizi dünyada layiqincə təbliğ elə! Özündən hoqqa çıxarma! Sənə nə deyirlər onu elə! Bir də belə qələt eləsən … Yox, CNBC-də çalışanın da, onu yönədənin də belə  şeylər heç yuxusuna girməz. Paxıllığım tutur. (Mənə deməyin ki, niyə paxıllığın tutur, sən də Amerika mediasında çalışıbsan… Yox, bu başqa söhbətdir. Amerikalıların bizlər və ya əfqanlar üçün yaratdığı media uzaqbaşı Danabaş kəndinin məktəbinə oxşayacaq. Uzağı Danabaş müəllimi kimi gəlib  deyəcəklər ki, bala, burda səhv dedin, at tüklüdü, yox, “bədəni atın örtülübdürrr tük ilə”. Sözüm onda deyil. İmportnı mollaların və avtoritarizm qullarının qulağından uzaq bir yer tapsam bu barədə geniş danışaram.)

Qayıdaq Ayı və Öküzə

Amerika varlılarının az qala yarısı öküzdür, yarısı ayı. Öküzlə ayı bu ölkədə (həm də dünyada) iqtisadiyyatın simvoludu. Bir az işin içində olmayan üçün qısa deyim ki, (qisaldanda təhrif də olur), inkişaf eləmiş ölkələrin hamısında iqtisadi yüksəliş təzə körpülərin, binların sayı ilə ölçülmür.  Mülkiyyət hüququna təminat, bir də başda azad sərmayə bazarı olmaqla hər şeyin öz bazarı – vəssalam. Burda hər kəs sərmayəçi ola bilər. İşin məğzi budur ki, xırda sərmayəçi ya öküzlərə qoşulub səhm alır, ya da ayıların ardınca gedib onu satır. Nəhəng ayılar (Bear) qiymətin belini qırıb onu  salmağa çalışır, kiçik ayılar qiymətin düşəcəyinə inanıb o axına qoşulur; nəhəng öküzlər (Bull) qiyməti qaldırmağa çalışır və kiçik öküzlər o axına qoşulub savaşırlar. Bu savaşda tez-tez bazar silkələnir. Bu bazarı silkələyən, onun üçün bir növ kompas olan şey xəbərlədir. İqtisdiyyat reportyoru canlı bağlantıda xəbər verir ki,  Amerikada ev satışı gözlənildiyindən bir az çox olub. Aləm dəyir bir-birinə. Əvvəlcə  S&P indeksi qəfil qalxır, xammal, xüsusən neft qalxır, əlüstü “safe haven” (dar günün yarağı) deyilən dollar düşür. Reportyor məsələni qurdalayır və üzə çıxarır ki, ev satışı qiymətdəki endirimə görə artıbmış. Yenə çaxnaşma. Bu dəfə S&P düşür, ardınca avro və yen düşür, əksinə dolların kefidir. Belə xəbər və məruzələr  bütün dünyada anbaan izlənir. Bu, sərmayəçi, bankir, strateq, marketmeyker, treyder, spekulyant və sairdən ibarət işgüzar icmaya hava və su kimi lazımdır. Bu mexanizmdən qıraqda da bir böyük iqtisadiyyat var desən, uzaqbaşı köhnə sovet təhsili olan kəmsavad sayıla bilərsən.

Və gələk Azərbaycan iqtisadiyyatına

Emin və ya Adnan kimi bir gənc jurnalistika yolunu tututbsa bir iqtisadiyyat reportyoru da ola bilərdi. Şərt deyil ki, gedib qoşulsun hökumətin xoşlamadığı bir para ünsürlərə. Tutalım o oldu super reportyor. Onda hansı iqtisadi kanalda işləsin, hansı birjadan reportaj versin, hansı məruzənin açıqlandığı yerdən birbaşa yayına çıxsın, hansı sərmayəçidən soruşsun ki, öküzsən yoxsa eşşək… bağışlayın öküzsən yoxsa ayı? (Yox, yönədicilərin özünü çox ciddi, ədəb-ərkanlı saydığı yerdə peşəkarlar uzaqbaşı Kefli İsgəndər ola bilərlər.)

Axı jurnalistin işi ölkəyə, cəmiyyətə, birbaşa dəxli, təsiri olan məsələləri işıqlandırmaqdır. İqtisadiyyatla maraqlanan Azərbaycan jurnalistinin əlinə mən bilən son iki ayda cəmi bircə dənəbelə  xəbər keçib. Eşşək idxalı.

200 min dollarlıq eşşəklər… Amma bu xəbər nə birjaları silkələdi, nə cəmiyyəti, nə …

Deməli, bu iqtisadiyyat, bu cəmiyyət dünydan fərqlidi. Onun özünəmxsus milli yolu var. Bəs bunun adı, simvolu nədir? Ayı deməyin, ciddi deyil, Öküz deməyin, kobuddu. Bəs nə…

Amma xahiş eləyirəm, elə başa düşməyin ki, bu rəmz mütləq heyvan olmalıdı və mən də heyvanların adını çəkməklə fikrinizi yönəltmək istəyirəm.  Xüsusən də bu eşşək məsələsi bu təsəvvürü gücləndirə bilər. Amma mənim heç bir heyvana, xüsusən eşşəyə qarşı qərəzim yoxdu. Bu heyvan tarix boyu millətə nə qədər xidmət eləyib. Bu zəhmətkeş heyvanı Okan Bayülgən uzun illər Zaga verilişində  öz simvolu seçib və bunu da əsaslandırıb.  (Mən Okanı CNN-in Jon Stewart-ından və ya CNBC-nin Conan O’Brien-indən daha istedadlı aparıcı sayıram).

Başqa bir səbəbdən də mən eşşəyi layiqli bir heyvan sayıram. Eşşək uzun illər Birləşmiş Ştatlarda Demokratların simvolu sayılıb. Qısa bir ara onlara Xoruz deyilməsini hesaba almasaq.

Başqa bir səbəb də odur ki,  Corc Oruelin  (George Orwell) Heyvanıstan əsərində  elə ən vicdanlı obraz Eşşək Bencamindi.

Görünür, eşşəyə münasibətdə də cəmiyyətimizin  ayrıca milli yolu var…

Eşşək demişkən

Tələbəliyimdən 20 ilə yaxın keçsə də, müəllilmlərimizlə bağlı iki əhvalat yadımdan çıxmır. Alimlər, yəni akademiklər, elmlər doktorları və sairlər (…aaaa  niyə indiyə qədər “xalq alimi” ağla gəlməyib)  yığışıb məsələ qaldırdılar: eşşək sözünü bir ş ilə yazaq.  Qulu Xəlilov etiraz edir: “Elələri var ki, 15 ş ilə də eşşş…ək desəm ürəyim soyumaz”.

1988-ci il mitinqlərinin təzyiqi ilə o vaxt “xalqın da nümayəndələrini”, o cümlədən Neməti TV-yə çıxarmalı oldular. Amma əvvəldən razılaşdırıldığının əksinə olaraq bu veriliş efirə canlı getmədi. İnsafən, veriliş iştirakçıları söhbətin az qala hamısının efirə getdiyini deyirlər. Söhbətdən yalnız 3 sözlük bir replika ixtisara düşmüşdü. Mitinqin bir tələbi də bu idi ki, Azərbaycanda atlı heykəlləri də qoyulsun. Bizdə niyə at yoxdur? ( Zarafat eləmirəm,bu, xalq adından irəli sürülən bir tələb idi.) Bu tələbə münasibət bildirən MK katibi Rmiz Mehdiyev deyir ki, niyə bizdə var. At da var. Şirməmməd Hüseynov da qayıdır ki:  “eşşəklər daha çoxdu.”

12 iyul 2009

Picture: Courtesy of invisibleman.com

“Qızlarımızin geyimini necə gormək istərdiniz?” …nənələrimizin, babalarımızın örnəkləri… AzTV-yə nisbətdə fərqli mövzu axtarması ilə bir xeyli  başbilənin saqqızını oğurlayan İTV-nin mövzusu bu idi. Bir-iki yubka gödək, açıq göbək, büllur buxaq, ayna qabaq… nəsə köhnə Azərbaycan Mollası Pənah məni lap yoldan çıxardı (o da babamız olub).

Təzədən başlayım. Hə, İTV Bakı küçələrindən bir-iki “ədəbsiz geyim nümunəsi” göstərdi, milli geyimlərin gərəkliyi barədə bir-iki folklorşünas alim fikri, bir-iki ağsaqqal öyüdü,  səsləndirdi. Bir sözlə, geyimdə milliliyin əhəmiyyəti, rolu, sükanı və sairlə dolu zırıltı bir süjet. Sonda da milliliyimizi qorumaq, nənələrimizin, babalarımızın yolunu tutmaq… barədə aparıcının  ənənəvi çağrışları.  Bircə geyim senzurası söhbəti qaldı ki, inşallah “zəhmətkeşlərin xahişi ilə” o da olacaq.

Kəsəsi, mövzu qıtlığına görə AzTV-jə, “milliliyə yaraşmayan” əməllərə görə isə kommersiya TV-lərinə  yerli və yersiz, tutarlı və tutarsız söyüşlər yağdırılır. İTV bundan ustalıqla sovuşmaqdadır. Hər halda bu TV-nin işçilərinin müsbət bildikləri yöndə çalışmaları gösənir.

• 2-ci misal:

Azadlıq aşiqi Nemətin şeirlərini elə onun öz dilindən İTV efirindən eşitdim.  Çox fərqli bir şey! (İnsafən, başqa şairlərə baxanda Neməti istedadlı saymaq olar. Təbii ki, indi şair deyəndə teletamaşaçının gözunun qabağına  Əli Kərim yox,  Süleyman Rüstəm ənənlərini milli  yəni “öz sarayımız” yönündə gəlişdirən və heca bölgüsünün də öhdəsindən  bacarıqla gələn Zəlimxan Yaqub gətirilir. )

Qayıdaq Azadlıq aşiqinin ITV-dəki söhbətinə. Çox rəvan danışırdı. Orta əsrlər fəlsəfəsindən, tarixdə liderlərin rolundan, Şah İsmayıldan danışdı. Arada da bir-iki  rəvayət. Rəvayətlərdən birində Allahın insanı palçıqdan yaratdığı, ona öz ruhunu verdiyi, şeytanı bundan məhrum elədiyi söylənir. Nemət bəyin uşaqlıq xatirlələri də şirin imiş. Sən demə, o, sovet təhsil sistemini bəyənmədiyi üçün 8-ci sinifdəncə məktəbdən üz döndərinb, öz-özünə savadlanıb. Bir sözlə, yəqin bundan sonra başbilənlər onu ən gənc dissident sayacaqlar.

Nemət bəyin dedikləri ilə işim yoxdur. Bunlar hamısı bir insanın haqqıdır. Nəyə istəyir inansın, həyatı necə qanır-qansın, nə qədər istəyir deyinsin, necə istəyir geyinsin. (Təbii ki, Nemət bəy kostyumda idi. Milli kostyum deyildi, amma eybi yox, ədəbli geymişdi.) Sözüm onda deyil. Bəs nədədir,  İTV-nin bir yeniliyini də ötəri xatırladım sonra deyim.

• 3-cü misal:

Bir veriliş  boyu isə aparıcı və “İlahiyyat elmləri namizədi”ni dinləyirik. Bu deyir – o təsdiqləyir, o deyir – bu təsdiqləyir… Onların fikri ilə də işim yoxdur. İmana doğru gedir, gümana, yoxsa dumana – özü bilər…

Bəs mənim nəylə işim var?

Kiminsə fikrindən yox, çağdaş xəbər mediası prinsiplərindən danışırıqsa bu yerdə TV yönəticilərinin işi zordur -  bunu istəyən İstanbul, istəyən də Bakı ləhcəsində başa düşsün. Kimi TV-yə niyə çağırıblar,  risq ediblər, yoxsa buyruq yerinə yetiriblər -  bu geridən görsənməyə də bilər. Amma çağdaş media bilicisinə lap geridən görsənən və gizlədilə bilməyən bir yığın “xoruz” buraxılıb.

Oxucuları öyrətmək iddiasında deyiləm. Mən biləni onlar da bilirlər.  Ola bilsin, adamlar arasında çağdaş xəbər mediası prinsiplərini qəbul eləməyən 5-10 faiz də var (bir qismi siyasətdə özunə mövqe tutub, bir qismi media yönətmənidir). Həmin o 5-10 faiz üçün deyim ki, çağdaş media veriliş aparıcısının məsələni o üz-bu üzünə çevirməməsinə, çağrışlar eləməsinə bir cür baxır.   Eləcə də mikrofonu verilişin qonağına verib çınqırını çıxarmayan TV-yə də bir cür baxır.  (Xüsusən də adlı-nüfuzlu-vəzifəli həmsöhbətə verəndə.)

Birinci misala baxaq. Çağdaş xəbər mediası biliciləri tənqid olunanı (“ədəbsiz geyənləri”) dinləməyi vacib sayırlar. Hələ fərqli baxış öncüllərini (bir tərəfdən modelyer, stilist, vizajist; o biri tərəfdən konservativləri demirəm. Sual edə bilərsiniz ki, bəs Səudiyyə, Türkiyə və  İran şitilliklərindən çıxan Yeni Azərbaycan Milli Mollası – YAMMY?   Yox, qardaş, çağdaş mediada təriqətə, irqə , sinfə  görə ayrı-seçkilik  salanları (ifratçı təriqətçiləri, rasistləri, kommunistləri) başa çıxarmazlar. Kim deyirsə ki, Avropa mediası xristian mediasıdır – qələt eləyir.

Axırıncı misala baxaq. Çağdaş TV-də aparıcının nəyə inandığı görsənməlidirmi? Gedək ikinci misala. Elm sayılmayan Elmi Kommunizmlə yanaşı sovet məktəbləri dünya elminin qəbul elədiyi Darvinizmi də öyrədirdi. Ağlı başında olan TV palçıqdan adam yaratmaq nağılını efirə verəndə Darvinizm  boyda elmi təlimi (lap qoy olsun alternativ fikri) ya bir bilicinin,  o da olmayanda aparıcının dilindən yada salmalıdır. Ən azından. Bu, peşə borcudur.

Eynilə “şəxsiyyətlər”in rolu haqqında nağıllar efirə gedəndə bir alternativ fikir də olmalıdır. Olsun Şah Məhəmməd, yaxud Sultan Mamed və ya cümhur başkanı Axmedi-Gijbəxtiyar… Axı “şəxsiyyətlər” barədə orta əsr təfəkkürünə dayanan verilişlərə  İtaliya və Almaniyada ötən əsrin 40-cı illərinindən, İspaniyada 70-ci illərindən, Şərqi Avropada 90-cı illərindən bəri rast gəlinmir. ABŞ-da yerli-dibli belə şeylər olmayıb.  İnşallah, İran və Türkmənistanda da cəmi bir-iki əsrdən sonra olmayacaq. Yəni bu heç fikir də sayılmır ki, bir onu müzakirəyə çıxarasan.  Şah nə vaxtdan milli olub, nə vaxtdan millət hərləyib, orta əsr orta əsrdir, təbəələriylə, yaxşı padşahlarıyla, hərəmxanalarıyla…

Beləcə TV-dən alternativi qovanda və maraqlı mövzu axtaranda istəsən də, istəməsən də, dahi kimi də görsənsən, şair kimi də görsənsən, mömin kimi də görsənsən, milli kimi də görsənsən, uzun da geysən, gödək də geysən,  göbək də atsan – azıb gedib orta əsrlərə çıxacaqsan. (Hərçənd keçmişi də yaxşı axtaranda alternativ fikir tapmaq olar: “Göyçəliyə məlum olsun, yıxıb İranı mollalar, millətə göz açmağa vermir amanı mollalar” – Aşıq Ələsgər.)

Bu yazdıqlarımın çoxu alternativ fikir deyil. Elmə bərabər tutulan çağdaş xəbər mediası prinsiplərinin misallar əsasında xatırlanmasıdır. Və dəqiqdir.

Əgər məndən sadəcə alternativ fikir istəyirsinizsə buyurun: “Arxitektorlarımız milli mağara proyektləri versinlər, ən qatı millilərimiz gedib Qobustanda yaşasınlar, xanəndələrimiz  qucaqlarında  qaval daş gəzdirsinlər, çevrəsindəkiləri otarmaq iddiasına düşənlər milli YAPınçı və milli çarıqlar geysinlər, polislərimiz alternativ mitinqləri avropalıların rubber buttonları və ya rusların dubinkası ilə yox, öz milli çomaq, milli qamçı və milli sapandlarımızla dağıtsınlar və ümummilli…”

Alternativ fikir isə acı bağırsaq kimi uzana bilər. Day  sizi yormayım.

5 iyul, 2009

Efirdə  ingiliscə xəbərlər proqramıdı

Amma onun içində xəbər yoxdu. Çünki söhbət AzTV-dən gedir. Rəsmi mərasimlərdən  görüntüləri bir yerə yığıb təbliğat yapmaq cəhdləri var. Və şübhə eləmirəm ki, onu hazırlamaq sifarişi verən  məmurlar  ingiliscə su kimi içən əla kadrları tapıntı sayıblar, bu yayımın “dövlətçiliyə xidmət” elədiyini deyərək  onu  müasir veriliş sayıblar.

Mənim işim məmurlarla deyil

Məmur hər  yerdə məmurdu.  Bir dəfə qərbin bir media orqanındakı kiçik bir menecer (və ya məmur , briqadir – kim nə cür xoşlayır elə desin) sevinə-sevinə gəldi ki, hökumət mediasında çalışan bir yaxşı jurnalist tapmışam. Gətiridyi arument də bu idi ki, hardansa tapılan bu muncuq İngiliscəni ana dili kimi bilir.  Ingiliscə peşədimi ya?

Məsələnin canı başqadı

Niyə ərəblər dünyanı görəndən sonra ortaya Əl-Cəzirə çıxır, azərbaycanlı balalar xaricdə oxuyub qayıdanda – AzTV-nin ingiliscəsi. Sual “Filankəs ingiliscə bilir, ya yox” olamalı deyil. “Filankəs jurnalistikanı təbliğatdan ayıra bilir, ya yox” olmalıdı. Bu mövzu qərbdə o qədər köhnəlib ki,  söz açmağa ərinirəm. Özümü yorub təbliğat söhbətinin modern medianın küllüyündə də tapıla bilməyəcəyini məmurlara anlatmaq fikrim də yoxdu.  Biryolluq demişəm ki, daha quyuya su tökməyəcəyəm. (Nəyimə lazımdı qərb dövlətlərində xüsusi qurumların gizli təbliğatın qarşısını aldığını kiməsə başa salmaq (Məsələn, ABŞ Konqresində GAO – Hökumətin Cavabdehiliyi Ofisi). Nəyimə lazımdı  siyasi məqsəd güdən verilişlərin xəbər kimi gösrsənməsini yasaq eləyən Qərb qanunlarını eşələmək. Nəyimə laızmdı bu tip verilişlərin yalnız  “pullu reklam” adı altında getməsinin qəti bir şərt olduğunu kiməsə anlatmaq…

Qərbdə istisnalar varmı?

Ameirkayla bağlı mediada keçmiş sovet məkanından olan korrupsionerlərin və avtoritetlərin  təbliğatına aid misallar çəksəniz sizinlə mübahisə etməyəcəm. Bu, media menecmentindəki yaramazlıqlarla bağlı ola bilər  və onun dünya media standartları,  Qərbin siyasəti, qanunları  və ya planları ilə heç bir əlaqəsi yoxdu.  Sadəcə sistemin nöqsanları ucbatından bunun axırına çıxmaq çox qəliz məsələdi. Özü də təkcə sistemin yox, həm də auditoriyanın.

Tutalım, fahişəxanada yaxalanmış Nyu-York meri Spitzeri  demokratiya mücahidi kimi göstərən media orqanı tapılsa ilk növbədə o media amerikalı auditoriyanın təpkisi ilə üzləşəcək. Amma İvanov, Məmmədov, Həsənov, Quliyev, Əliyev, Heydərov familiyaları hələ amerikalıya heç nə demir. Kimi istəsən demokratiya mücahidi kimi qələmə vermək üçün bir az biclik, bir az gözəgirənlik, bir az həyasızlıq bəs eləyir. Təbii Amerikanın peşəkar jurnalistlərinin işi-gücü qurtarmayıb ki, gəlib xarici yayımla məşğul olsunlar.  Keçmiş sovet məkanındakı auditoriyadan da bir haray olmayacaq. Çünki çox ciddi  şeylər bu auditoriyanın vecinə deyil.  Neçə illərdi ki, Azərbaycanın müxalifət liderləri də daxil olmaqla xeyli fəalı bu cür şeylərlə Qərb siyasətini  yumşaq deyək, baş-ayaq qavramaqdadı.

Fərqli qavrayışlar

Amma Qərbdə bir-iki fırıldaqçının olması hələ bu yarımkürənin mediasından və cəmiyyətindən xəbər vermir. Fırıldaqçı da var – ona qarşı çıxan peşəkarlar və peşəkara dəstək verən auditoriya da. Məsələn,  Çexiyada son onilliyin ən güclü etiraz aksiyaları TV-yə siyasətçilərlə bağlılığı olan birisinin rəhbər gətirilməsi üstündə idi. Peşəkarlar auditoriyanın dəstəyi ilə qələbə qazandılar.

Seyr eləməkdən başqa bir vəzifəsinin olmadığını düşünən Azərbaycan  tamaşaçısı isə bəlkə xəbər əvəzinə təbliğat eşitməyə alışıb.  Uzaqbaşı narazılıq eləyir ki, AZ TV-nin təbliğatı duzsuzdu. Yəni şitdi. (İdarəelyənlərə nə qədər şirin görsənmək istəsən, veriliş bir o qədər şit çıxacaq.)  Şitə də hər millət  bir cür baxır.

Məsələn, Rusiyada  tarix boyu avtoritar və totalitar rejimləri qorumaq üçün təbliğat bir  щит sayılıb.

Amma bu şiti ingiliscə  Bakıdan dünyaya yayanda vallah gərək dünyaya yazığımız gələ. Xəbərin nə olduğunu  bilən ingilisdilli tamaşaçını AzTV təbliğatının Shit iyi çox uzaqdan vuracaq.

20 İyun 2009